Ahşap Radyodan Akıllı Dünyaya: 50 Yıllık İletişim
Dedemin ahşap radyosunu ilk açışımı hâlâ hatırlıyorum. Önce bir klik, ardından hafif bir uğultu gelirdi. Lambalar ısınırken beklerdik. Sonra o tanıdık anons duyulurdu: “Burası Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Ankara Radyosu…” Benim için dünyaya açılan kapının sesi buydu.
1970’lerin başında evimizi haberler, türküler ve radyo tiyatroları doldururdu. Radyo uzak yerleri yakına getirirken bizi de aynı sesin çevresinde buluştururdu.
Televizyonun başında toplanan mahalle
TRT, televizyon deneme yayınlarına 1968’de Ankara’da başladı. Benim küçük yerlerde televizyonla ilgili hatıralarım ise 1970’lere uzanıyor. Televizyonu olan ev mahallenin buluşma yerine dönüşürdü. Kadınlar minderlere, çocuklar halıya oturur; erkekler loş odada sigaralarını tüttürerek ekrana bakardı. Daha önce yalnızca duyduğumuz spikerleri ve müzisyenleri artık görebiliyorduk.
Yayınlar siyah beyazdı, izleme saatleri sınırlıydı. Sonra renkler geldi. Önceki denemelerin ardından TRT’de tamamen renkli yayına 1984’te geçildi. Kahvehanelerde maçlar ve akşam programları çevresinde toplanılırdı. Televizyon izlemek, birlikte yapılan bir şeydi.
Evin en güzel köşesindeki telefon
Çevremde ev telefonlarının çoğalmasını 1980’lerin sonu ve 1990’ların başıyla hatırlıyorum. Daha önce görüşmeler için postaneye veya ortak kullanılan bir hatta gidilir, bağlantının kurulması beklenirdi. “Konuşabilirsiniz” sözü, özlemle beklenen sohbeti başlatırdı.
Telefon eve geldiğinde ona özel bir köşe ayrılır, bazen üzerine dantel örtülürdü. Çevirmeli kadranın tıkırtısını ve “Bizim evde telefon var” demenin gururunu hatırlıyorum. Şehirdeki akraba, askerdeki kardeş veya uzaktaki arkadaş biraz daha yakındı artık.
Cebimizdeki sesler ve kısa mesajlar
Türkiye’de GSM hizmetleri 1994’te başladı. Hatırladığım ilk cihazlar büyük ve pahalıydı; kapsama da sınırlıydı. 1990’ların sonuna doğru kasaba meydanında antenini uzatan birini görmek giderek daha tanıdık bir manzaraya dönüştü. Telefonlar pazarda, otobüste ve tarlada daha sık görünür oldu.
SMS başka bir yakınlık getirdi: “İyi geceler”, “Nasılsın?”, “Seni özledim.” Birkaç kelimeye uzun duygular sığıyordu.
Modemin sesi
Türkiye’nin ilk internet bağlantısı 1993’te ODTÜ’de kuruldu. Anlattığım kasaba hayatında birçok kişi için internet kafeler, 2000’lerin başında bu gelişmeyi somutlaştırdı. Okuldan çıkan gençler e-posta açmaya, oyun oynamaya veya sohbet etmeye giderdi. MSN Messenger pencereleri, yan yana oturan arkadaşlar ve modemin cızırtılı bağlantı sesi dönemin hatıraları arasındaydı.
Sayfalar yavaş açılırdı ama artık yalnızca dinlemiyor; araştırıyor, yazıyor ve paylaşıyorduk. Daha sonra evlere giren ADSL bağlantılarıyla esnafın siparişi, öğrencinin ödevi, öğretmenin notları ve hava durumu takibi aynı ekranda buluştu.
Kasaba meydanından telefon ekranına
2010’larda Facebook, Instagram, YouTube ve Twitter haber ve fikir paylaşımına yeni alanlar açtı. WhatsApp grupları düğün tarihlerini, taziyeleri ve okul duyurularını eski iletişim yollarının yanına taşıdı. Esnaf ürününü internette gösteriyor, başka şehirlerde veya yurt dışında okuyan arkadaşlar günlük sohbetlerin içinde kalıyordu.
2020’lerde akıllı telefonlar ödeme, harita, çevrim içi ders ve çeviriyi birçok kişinin hayatına getirdi; erişim elbette her yerde aynı değil. Toprak nemi sensörlerinden otomatik sulamaya kadar cihazlar da veri alışverişi yapabiliyor. Bunlar farklı teknolojiler; hepsi yapay zekâ olmak zorunda değil. Birlikte düşündüğümde, iletişimin ne kadar genişlediğini görüyorum.
O radyoda hâlâ duyduğum şey
Dedemin radyosu bana ilk sesten önceki sabrı ve birlikte dinlemenin sevincini hatırlatıyor. Bugünün hızını önemsiyorum ama o ortak bekleyişi de özlüyorum.
Belki torunlarımız bir gün telefonlarımıza bakıp “Ne kadar eskiymiş” diye gülümseyecek. Cihazları başka olabilir; yine de birine ulaşmanın ve karşıdan cevap duymanın heyecanını tanıyacaklarını düşünüyorum.
Yazar Hakkında
Mehmet Kılıç, 1963 yılında Hatay’da doğdu, ancak kökleri Malatya’ya uzanıyor.
Teknolojiye, tarihe ve insan hikâyelerine derin bir ilgisi var.
Yazılarında geçmişle bugünü birleştirerek, değişimin ardındaki insan hikâyesine odaklanıyor.
Vigo Tours’da tur operasyon görevlisi olarak çalışıyor ve aynı zamanda yoğun olarak kuş gözlem rehberliği yapıyor.
E-posta: meozcan@gmail.com
-card.webp)